background navigation
Terug naar Kennisbank

Lithiumbatterijen: werking, veiligheid, opslag en transport

Lithiumbatterijen en lithium accu’s zijn veel krachtiger dan gewone batterijen en accu’s en gaan veel langer mee. Ze zijn onmisbaar in apparaten als mobiele telefoons, camera’s, elektrische fietsen en elektrische auto’s. Omdat ze gevaarlijk kunnen zijn, gelden speciale eisen voor opslag, vervoer en recycling, zoals de richtlijnen PGS voor opslag en ADR voor transport.

Wat is een lithiumbatterij?

Het verschil tussen lithiumbatterijen en ‘gewone’ alkalinebatterijen zit in de chemische samenstelling. Een alkalinebatterij wekt energie op door de elektrochemische reactie tussen zinkpoeder, mangaandioxide en grafiet. Bij een lithiumbatterij ontstaat energie door de reactie tussen lithium en mangaandioxide.

De voordelen: meer kracht en langere levensduur

Lithiumbatterijen zijn veel krachtiger dan 'gewone' batterijen . Ze hebben een hoge energiedichtheid (hoeveelheid energie per massa of volume eenheid) en een geringe zelfontlading. Daardoor gaan ze tot wel zeven keer langer mee.

Twee soorten: lithiummetaal en lithium-ion

Er zijn twee soorten lithiumbatterijen: lithiummetaal en lithium-ion. De eerste gebruikt zuivere lithium in metaalachtige vorm als basis. Deze batterij is niet-oplaadbaar. Lithium-ionbatterijen gebruiken lithiumverbindingen. De ionen van de batterij verschuiven van de negatieve elektrode naar de positieve elektrode en vice versa en wekken zo energie op.

Toepassing: van mobiele telefoons tot elektrische auto's

Lithiumbatterijen of -accu’s vindt u bijvoorbeeld als knoopcellen in horloges en gehoorapparaten of in mobiele telefoons, camera’s, fietsen en auto’s. U kunt ze los kopen, ze zitten in batterijpakketten of in een product. De afgelopen decennia is het aandeel van lithiumbatterijen in de totale batterijmarkt gestegen van 3 naar 15 procent en het einde is zeker nog niet in zicht.

Veiligheid belangrijk vanwege brandbare en bijtende stoffen

Het is belangrijk om veilig om te gaan met lithiumbatterijen en lithiumaccu’s, omdat ze veel krachtiger zijn dan gewone batterijen. Ze hebben een hoge energiedichtheid en een geringe zelfontlading, waardoor ze tot wel zeven keer langer meegaan. Door het lithium kunnen deze batterijen wel sneller ontbranden bij beschadiging, blootstelling aan hitte of contact met water. Daarnaast zijn er bijtende stoffen aanwezig voor het omzetten van chemische energie naar elektrische energie.

Veiligheidseisen opslag lithiumbatterijen en accu’s: PGS 15

Voor de opslag van lithiumbatterijen gelden formeel geen wettelijke eisen. Vaak wordt er wel verwezen naar de PGS 15: de Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen. In PGS staan de richtlijnen beschreven voor de opslag van gevaarlijke stoffen.

Voor de opslag van lithiumbatterijen staan de regels nog in de kinderschoenen. Er is daarom een werkgroep opgericht waar verschillende belangenverenigingen zich bij hebben aangesloten, zoals BOVAG, de RAI Vereniging, Stibat, ARN, Stiba (brancheorganisatie voertuigdemontagebedrijven), het Verbond van Verzekeraars, ondernemersvereniging Evofenedex en de veiligheidsregio. De werkgroep wil komen tot een PGS37 die uitsluitend de opslag van lithiumbatterijen omvat.

Veiligheidseisen transport lithiumbatterijen en accu’s: ADR

De eisen voor het vervoeren van lithiumbatterijen over de weg zijn vastgelegd in het ADR en voor transport door de lucht in IATA.

In het ADR staat de wetgeving voor het wegvervoer van gevaarlijke stoffen, waaronder lithiumbatterijen. Het ADR omvat meer dan 3500 gevaarlijke stoffen - of groepen van stoffen - die een eigen UN-nummer krijgen. Hiermee kunt u een stof wereldwijd snel identificeren.

Al deze stoffen zijn weer ingedeeld in negen klassen op basis van het veiligheidsrisico. Een stof is bijvoorbeeld brandbaar, explosief of radioactief. Afhankelijk van de klasse moet de stof op een bepaalde manier vervoerd of behandeld worden. Daarbij heeft elke klasse een eigen gevarenetiket. Zo kunt u eenvoudig bepalen welke risico’s het transport met zich meebrengt.

De verschillende soorten lithiumbatterijen vallen in klasse 9. Lithiumbatterijen hebben bovendien een eigen gevaarsetiket (9A). Iedere twee jaar past men het ADR aan; het is dus belangrijk om bij te blijven.

Klik hier voor de volledige wettekst.

Producentenverantwoordelijkheid inzameling en recycling lithiumbatterijen

Producenten, importeurs of fabrikanten van (producten met ingebouwde) batterijen en accu’s - waaronder lithiumbatterijen - hebben een producentenverantwoordelijkheid. Via de Regeling beheer batterijen en accu’s 2008 hebben zij de wettelijke plicht en verantwoordelijkheid om afgedankte batterijen en accu’s op een veilige en verantwoorde manier in te zamelen en te recyclen.
Daarnaast hebben verkopers van (producten met ingebouwde) batterijen en accu’s een innameplicht. Dat betekent dat zij afgedankte batterijen, accu’s en e-waste in moeten nemen als eindgebruikers deze aanbieden.

Algemene veiligheidsregels lithiumbatterijen en -accu’s

Voor vervoer en opslag gelden aparte eisen via het PGS en ADR; samenvattend is er een aantal algemene veiligheidsregels:

  • Gooi nooit met batterijen;
  • Raadpleeg de handleiding van een batterij, of apparatuur met batterij, voor een juist gebruik;
  • Gebruik een inzamelmiddel dat voldoet aan het ADR en dus een UN-keurmerk heeft. Op die manier kunnen de batterijen ook veilig vervoerd worden en is overslag naar een ander transportmiddel niet nodig;
  • Zorg dat het inzamelmiddel in een ruimte staat beschut tegen regen, sneeuw en vocht;
  • Voorkom dat ander afval in het inzamelmiddel terechtkomt;
  • Plaats een warmte- of rookdetector bij het inzamelmiddel;
  • Vermijd een te grote opslag van afgedankte batterijen en accu’s.

Advies inzamelen kleinere lithiumbatterijen en lithium accu’s

Kleinere lithiumbatterijen als smartphoneaccu’s en powerbanks mogen los het inzamelmiddel in. Van knoopcellen en 9-volts-batterijen is het goed de polen af te plakken met plakband of tape. Grotere lithiumbatterijen als geschakelde batterijen, aandrijfaccu’s, drone-accu’s en fietsaccu’s moeten altijd apart zijn verpakt voor ze in het inzamelmiddel gaan. Verpak de batterij of accu in een plastic zak of in huishoudfolie.

Sorteren op chemische samenstelling

Nadat batterijen van de werkplaats of winkels zijn opgehaald, gaan ze naar het sorteercentrum. Daar sorteert men de batterijen op chemie en vervolgen ze hun weg naar recyclingbedrijven. Er zijn diverse mogelijkheden voor hergebruik, waaronder recycling, second life en refurbishing:

1: Recycling: herwonnen grondstoffen gebruikt in dakgoten, bestek en brillen

Bij recycling gaat het om hergebruik van de afvalstoffen. Recyclers herwinnen via een mechanisch, chemisch of smeltproces waardevolle stoffen, zoals zink, ijzer, nikkel, mangaan, lithium en kleine hoeveelheden kobalt. De herwonnen grondstoffen gebruikt men daarna in nieuwe producten, zoals dakgoten, bestek en brillen.

2: Second life: hergebruik in andere producten

Second life betekent dat een batterij of accu een tweede leven en een nieuwe toepassing krijgt. Dat kan dankzij de ‘end of waste’-wetgeving, die sinds kort is ingesteld. Zo zijn veel afgedankte accu’s niet meer geschikt voor gebruik in de auto, maar wel voor andere, stationaire toepassingen. Denk daarbij aan energieopslag voor zonnepanelen of een boot. Dankzij ‘end of waste’ heeft de afgedankte batterij niet meer de status van afval en kan die in andere toepassingen worden gebruikt.
Als de batterij opnieuw op de markt komt, gaat de verantwoordelijkheid voor inzameling en recycling over naar de nieuwe producent, importeur of fabrikant. Second life is vooral geschikt voor autoaccu’s, omdat de kwaliteit erg hoog moet zijn.

3: Refurbishing: reviseren van lithiumbatterijen

Bij refurbishing worden de batterijen gerepareerd. Een (auto)accu bestaat uit losse cellen, kleine batterijen. Door de slechte cellen te vervangen, zijn de accu’s weer bruikbaar. Autoaccu’s kunnen op die manier vaak nog voor andere toepassingen gebruikt worden. Spiers New Technologies heeft als enige partij in Nederland de techniek zo verfijnd dat de accu’s die zij reviseren weer in de auto teruggezet kunnen worden. Spiers maakt een diagnose van de kwaliteit van de batterijen en kijkt of re-use nog mogelijk is, second life of anders recycling.

Meer informatie over inzameling, opslag en transport lithiumbatterijen

Wilt u meer weten over een veilige inzameling, opslag, transport en recycling van (lithium)batterijen? Neem contact op met Stibat via telefoonnummer 079 - 363 20 90 of via e-mail info@stibat.nl. Of download gratis onze whitepaper.

Download whitepaper over lithiumbatterijen